Universiteit Leiden

nl en

Lezing

‘De mythe van Sisyphus’ van Camus: het absurde en het tragisch bewustzijn

Datum
24 mei 2019
Tijd
Serie
Recht en tragedie
Bezoekadres
Kamerlingh Onnes Gebouw
Steenschuur 25
2311 ES Leiden
Zaal
A1.44 (Lorentzzaal)

Op 24 mei 2019 bespreekt Claudia Bouteligier De mythe van Sisyphus. Een essay over het absurde (1942) van de Franse schrijver Albert Camus (1913-1960). Dit essay vormt samen met De vreemdeling (1942) en Caligula (1944) zijn trilogie van het absurde.

Camus is in hoge mate beïnvloed door Nietzsche en diens notie van het tragische. Dit blijkt onder meer uit zijn protest tegen gerationaliseerde vormen van moraal en maatschappij en de nadruk die Camus, in navolging van Nietzsche, legt op het dynamische, op vitaliteit en intensiteit.

In De mythe formuleert Camus zijn kernbegrip, ‘het absurde’, als volgt: 'Het absurde ontstaat uit de confrontatie van de mens die vraagt, en de wereld die op een onredelijke wijze zwijgt'. Deze scheiding tussen de mens en de wereld is het absurde. Dat leidt tot het gevoel van absurditeit: de wereld stelt teleur, omdat zij niet aan het verlangen naar eenheid en orde kan beantwoorden. Dat maakt de mens een vreemdeling in de wereld.  Om de wereld te kunnen begrijpen en zich veilig te wanen, tracht de mens  de wereld terug te brengen tot het menselijke en begrijpelijke. Maar dit is een oneigenlijke wijze van omgaan met het absurde, dat volgens Camus niet kan worden opgeheven of worden weggeredeneerd.

Dat heeft consequenties voor het recht, dat weinig ruimte lijkt te hebben voor het absurde, voor dynamiek en het levende. Volgens Camus vlucht de samenleving voor het bewustzijn van het absurde. Vanuit een zogenoemde ‘nostalgie’ tracht zij de wereld te ordenen met regels, normen en wetten om de kloof tussen het zelf en de wereld te overbruggen (vgl. Nietzsche’s sluier van Maya). Dan wordt voorbijgegaan aan het tragisch bewustzijn, waarin juist een creatieve dimensie verscholen ligt die van groot belang kan zijn voor het recht en rechtvaardigheid.

De vraag is dan wat de mens wél te doen staat tegenover het absurde en het absurde levensgevoel. Hier haalt Camus de mythische figuur Sisyphus aan. Voor Camus representeert Sisyphus de absurde held. Waarom is hij de absurde held? Waarom moeten wij ons Sisyphus gelukkig voorstellen volgens Camus? En wat zegt dit over (het denken over) het recht en rechtvaardigheid? Deze vragen komen in deze laatste lezing in de reeks ‘Recht en tragedie’ aan de orde.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie