Universiteit Leiden

nl en

Lezing

Nietzsche en tragedie - Over Aeschylus’ Prometheus en de filosofische erfenis van Plato en Aristoteles

Datum
13 oktober 2017
Tijd
Bezoekadres
Wijnhaven
Turfmarkt 99
2511 DP Den Haag

De lezing “Nietzsche en tragedie:Over Aeschylus’ Prometheus en de filosofische erfenis van Plato en Aristoteles” is de eerste lezing uit de reeks ‘Recht, Literatuur en Existentiefilosofie (Den Haag)’. De lezingen zijn als reeks te volgen, maar ook als losse lezing. Voor deze lezing is het verplicht een ticket aan te schaffen via Eventbrite.

Wat hebben recht en tragedie met elkaar te maken?

Zoeken naar gerechtigheid is een vorm van kunst, zo stelt Timo Slootweg in zijn boek ‘Uit de schaduw van de wet’. De esthetica is de filosofie van de kunst. Hoe is dit principe van toepassing op het recht? De esthetica van het recht beoogt een filosofisch onderzoek naar de kunst van recht en rechtsvinding. In de eerste lezing geeft Slootweg een inleiding in deze esthetica. Hij daagt de deelnemers uit om na te denken op welke wijze literatuur kan bijdragen aan een beter begrip van het recht. Wat kunnen de filosofie en de wetenschap leren van literatuur?

Friedrich Nietzsche’s fameuze, vroege werk, ‘De geboorte van de tragedie’ (1872), is in dit opzicht uiterst prikkelend en relevant. Het boek gaat over de opkomst en neergang van de Griekse tragedie als kunstvorm, als dichterlijke denkwijze en wereldbeschouwing. De Griekse tragedie was een unieke combinatie van het rationele en irrationele, van orde en wanorde, van het wetmatige en het illegale. Of zoals Nietzsche het zegt: van het apollinische en het dionysische. De tragedie, als kunstvorm van een uiterst zeldzame tragische combinatie van levenskrachten, heeft echter maar kort bestaan. De ratio temde de hartstocht die voor deze kunstvorm van essentiële betekenis was. Het tragische moest plaatsmaken voor filosofie en moraliteit, voor de logica en het verstand. Het apollinische werd heer en meester, ten koste van de tragische levenskunst.

Wat was de Griekse tragedie eigenlijk, volgens Nietzsche? Waarom heeft hij het over de dood en de wedergeboorte van de tragedie? Wie of wat heeft de tragedie als kunstvorm doen verdwijnen? Welke rol speelt de filosofie en de wetenschap daarbij? Wat impliceert dit voor de rechtswetenschap? Timo Slootweg neemt de deelnemers aan de lezing “Over Recht en Tragedie” mee op reis: langs de gewesten van de tragedie.

Over Timo Slooweg

Timo Slootweg doceert rechtsfilosofie en ethiek aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden. Hij studeerde geschiedenis (EUR) en wijsbegeerte (UL). Hij promoveerde aan de Faculteit Wijsbegeerte te Rotterdam: Geschiedenis en ethiek: historisch besef in de traditie van Hegel, Heidegger en Derrida (2000). Hij doceerde enkele jaren Filosofie van de Geschiedenis aan de EUR. Zijn huidige onderzoeksinteresse betreft de filosofie en theologie van het recht in verband met het (christelijk) existentialisme, de dialogische filosofie en het postmodernisme. Hij publiceerde veelvuldig over het rechtsfilosofisch personalisme van Paul Scholten. Hij is in het bijzonder geïnteresseerd in de esthetische en tragische dimensies van politiek en recht: een monografie daarover is in voorbereiding. In 2016 publiceerde hij: Uit de schaduw van de wet. Inleiding tot de esthetica van het recht.

Nietzsche over Prometheus, Plato en Aristoteles

Dat brengt ons bij het programma voor de eerste bijeenkomst ”Over Recht en Tragedie”, een theoretische inleiding voor deze lezingenreeks. I Allereerst wordt Nietzsche’s benadering van de tragedie in grote lijnen uiteengezet. Om het eigen karakter daarvan scherp te profileren wordt deze onderscheiden van de zeer invloedrijke, esthetische opvattingen van Plato en Aristoteles. Ook zoeken wij, in lijn met Nietzsche, naar de mogelijkheid van een ‘wedergeboorte van de tragedie’. Deze wedergeboorte blijkt ook uit de geest van het moderne christendom en het christelijk existentialisme. Vooral bij Dostojevski en De Unamuno – die in de volgende bijeenkomsten centraal staan – hervinden wij het tragische besef, ook al is het dan in andere vorm.

Vereiste voorbereiding voor de lezing

Deze lezing heeft een inleidend karakter. Deelnemers hebben geen voorkennis nodig in ​Recht en Literatuur of Rechtsfilosofie. Aanbevolen – en dus nadrukkelijk niet verplicht – is Aeschylus’ Prometheus geboeid, ​Deze tragedie is hier gratis te lezen (Engelstalig). Via de website van de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren is een Nederlandse vertaling van ‘Prometheus geketend’ (PDF!) te vinden.