Universiteit Leiden

nl en

Lezing

Forum Antiquum: dr. Cornelis van Tilburg

  • Dr. Cornelis van Tilburg
Datum
2 maart 2017
Tijd
Bezoekadres
Universiteitsbibliotheek
Witte Singel 26-27
2311 BG Leiden
Zaal
Vossiuszaal

Titel

Cloacae antiquae: Opvattingen en misvattingen over afvalwater in de Grieks-Romeinse wereld

Abstract

Eeuwenlang werd verondersteld dat steden in de oudheid – met name Romeinse steden – behoorlijk schoon waren, zeker vergeleken met hun middeleeuwse en vroegmoderne tegenhangers. Er was een strikte scheiding tussen drinkwater en afvalwater, waardoor er weinig of geen epidemieën plaatsvonden, zoals in de middeleeuwen. Dit beeld werd nog versterkt door de schilderijen van Laurens Alma Tadema en de filmindustrie, die een keurig aangeharkt Rome laten zien. Bovendien toonden opgravingen het bestaan van aquaducten en riolen aan; reeds de steden in de Indusvallei beschikten over afvoeren, evenals de paleizen van Knossos en Tiryns en klassiek Athene.

Aan het eind van de middeleeuwen en in de vroegmoderne tijd, toen in Europa de bevolking toenam, was men zich bewust van het feit dat riolen wel eens de oplossing zouden kunnen vormen voor de eveneens toenemende stankoverlast van urine en fecaliën. In Nederland zocht men de oplossing vooral in het bestrijden van stank door grachten te dempen of te overkluizen en grachtwater – indien mogelijk – te verversen, maar epidemieën kwamen nog steeds met regelmaat terug. Het zou tot het einde van de 19e eeuw duren alvorens ontdekt werd dat bacteriën de oorzaak waren van ziekten en epidemieën. Op grote schaal werd nu iedere stad en ieder dorp op een riool aangesloten, zoals ook in de oudheid het geval was. Wat men echter niet meer wist was dat de riolen in de oudheid, zoals die van Rome, een andere functie hadden. Men ging van verkeerde uitgangspunten uit, maar dit leidde wel tot een aanzienlijk betere volksgezondheid.

Het zou tot de jaren ’80 duren voordat men erachter kwam dat de klassieke wereld toch minder schoon en hygiënisch was dan men eeuwenlang aannam. Wetenschappers op het gebied van microbiologie en paleopathologie geven zicht op een ongezonde wereld.

Biografie

Dr. Cornelis van Tilburg (Waddinxveen, 1965) studeerde Klassieke Talen aan de Rijksuniversiteit Leiden. Na zijn studie was hij o.a. werkzaam bij het Archeon-project te Alphen a/d Rijn. Van 1992 tot 2000 was hij werkzaam bij de Faculteit der Godgeleerdheid, nu bij Griekse en Latijnse Talen en Culturen (LUCAS, Faculteit der Geesteswetenschappen), waar hij ook promoveerde. Hij heeft verscheidene publicaties op zijn naam staan: Romeins Verkeer: weggebruik en verkeersdrukte in het Romeinse Rijk (2005, herdruk 2014), Traffic and Congestion in the Roman Empire (2007, herdruk 2012) en Streets and Streams: Health conditions and city planning in the Graeco-Roman World (2015). Tevens  is hij sinds 2007 eindredacteur van aanvankelijk het tijdschrift Geschiedenis der Geneeskunde, later voortgezet als de cahierreeks Geschiedenis van de Geneeskunde en Gezondheidszorg.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie